جمشید آذرمی آذر
سایت مخزن العلوم شامل : مقاله های نویسنده ، اطلاعات عمومی علمی ، مذهبی ، اجتماعی ، فرهنگی ، زناشویی ، تاریخ ، ادبیات و متفرقات...

مکارم اخلاق

مکارم اخلاق از والاترین و گرانبهاترین از ارزشهای بشری است که غیر از انسان به هیچ یک از آفرینش از مخلوقات خداوند متعال تحصیل و فراهم نمودن آن تأکید و سفارش نشده است.

اخلاق نیک و پسندیده زینت انسانهای صالح و پیامبران الهی بوده است . در اصول کافی روایتی از امام صادق علیه السلام است که حضرت فرمود: ما دوست داریم کسی را که خردمند ، با فهم ، بردبار ، مدارا کن ، شکیبا ، راستگو و با وفا باشد؛ زیرا خداوند پیامبران را به مکارم اخلاق مخصوص کرد. پیامبر اسلام فرمود: من مبعوث شدم به جهت تمام کردن مکارم اخلاق.

از امام صادق علیه السلام است که فرمود: خدای عزوجل رسولانش را مخصوص به مکارم اخلاق کرده ، خود را بیازمائید ، که اگر در شما وجود دارند ، خدا را سپاس گزارید و بدانید که این از خیر است و اگر در شما نباشند از خدا خواهش کنید و بدانها رغبت ورزید؛ و امام آنها را ده شمرد:یقین ، قناعت ، صبر ، شکر ، حلم ، خوش خلقی ، سخاوت ، غیرت ، شجاعت ، مروت ، راوی گوید که برخی این ده خصلت را روایت کرده و در آنها صدق و ادای امانت را افزوده. ۱

یقین از مکارم اخلاق است

پس معلوم شد که مکارم اخلاق بسیار است و یقین اولین و مهمترین از آنهاست ، وارد شده است که آن افضل ایمان است ، یا در روایت دیگر از پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله است که حضرت فرمود: یقین کل ایمان است. در تفسیر مجمع البیان آمده است که : یقین چیزی است که شبهه ای با او نیست.۲ ، و در تفسیر المیزان است که: یقین عبارت است از علمی که در آن نقطه ای ابهام و تردیدی نباشد.۳

گفته اند که عبادت بی آن بی ثمر است ، چیزی بهتر از آن نیست و به آن است ثبات ایمان و به آن تمام می شود عبادت در محضر خداوند یکتا. طعم عبادت و ایمان را بی او نمی توان درک کرد ، و با بودن او به ایمان ضرر نمی رسد و بی او ایمان در خطر است.

از ابی بصیر است که امام صادق علیه السلام فرمود:چیزی نیست جز اینکه حدّی دارد؛ گوی: به آنحضرت گفتم : قربانت حدّ توکل چیست؟ فرمود:یقین؛ گفتم: حدّ یقین چیست؟ فرمود : این است که با وجود خدا از چیزی نترسی.۴ ،

از جابر است که گوید: امام صادق علیه السلام به من فرمود: ای اخا جعفر ، به راستی اسلام از ایمان بر تر است و یقین از ایمان بر تر است و چیزی کمیاب تر از یقین نیست.۵

پس اگر ایمان با یقین همراه باشد  آنوقت است  انسان میداند که همه چیز به تقدیر خداوند متعال است ، و یقین پیدا می کند که ضرر زننده و نفع رساننده فقط خداوند متعال است و لاغیر، آنوقت است که غیر خدا از کسی نمی ترسد و به جز او به هیچ کسی پناه نمی برد و راه راست و حقیقت اختیار می نماید، و آن همان مکارم اخلاق انبیاء است.

صاحب یقین شش علامت دارد

گفتیم که یقین یکی از مکارم اخلاق است و هر کس که خود را به آن اوصاف شریفه آراسته سازد به فضل خداوند متعال نائل آمده و در حریم یار وارد شده و مورد قبول قرار گرفته است ، و به بالاتریت کمالات انسانی و اهم اخلاق و اعظم کمالات ، و کیمیای سعادت ، که همان مکارم اخلاق است . حضرت رسول اکرم صلی الله علیه وآله برای صاحب یقین شش علامت بیان فرموده است:

  • اول آنکه : یقین کرده خداوند حق است و برای این به او ایمان آورده.
  • دوم آنکه : یقین کرده مرگ حق است پس از آن حذر دارد.
  • سوم آنکه : یقین کرده بعث ( قیامت ) حق است پس از فضیحت ( رسوایی ، بدنامی ) آن ترسیده.
  • چهارم آنکه : یقین کرده بهشت حق است پس مشتاق آن شده.
  • پنجم آنکه : یقین کرده دوزخ حق است پس سعی می کند در نجات از آن.
  • ششم آنکه : یقین کرده که حساب حق است پس حساب نفس خود را نموده.

مراتب یقین

و اما مراتب یقین مختلف است و یکی آنست هر کسی که دارنده آن است اعتماد او به خدا بیشتر است ، و استقامتش در برابر مشکلات و نا معلایمات روزگار استوار تر می باشد، ترس از غیر خدا هم ندارد، خداوند متعال را همیشه پناه و تکیه گاه خود می داند.

و اما کسی که یقینش ضعیف باشد به اسباب پناه آورد ، و از عادت ها ، رسم رسومهای مردم بی هیچ دلیل اگر که حق و حقیقتی نداشته باشند تبعیت می کند و همیشه در سعی و تلاش به جمع آوری مال دنیا مشغول است ، اما در ظاهر و به زبان اقرار می کند که دهنده و گیرنده خداست و از دست بنده خدا دور است. و این نقصان در یقین و مکارم اخلاق است.

حرف آخر

در مکارم اخلاق و اعمال پسندیده

(۱) خداوندا بر محمّد و خاندانش درود فرست و ایمان مرا به کامل‏ترین ایمان برسان و یقینم را برترین یقین قرار ده و نیّت مرا به نیک‏ترین نیّت‏ها و عملم را به بهترین اعمال منتهی ساز.
(۲) خداوندا به لطف خود نیّت مرا کامل گردان و یقینم را به آنچه نزد توست درست گردان و امور تباهم را به توانایی خود، اصلاح نما.
(۳) خداوندا بر محمّد و خاندانش درود فرست و مرا از آنچه اهتمام به آن مشغولم می‏سازد کفایت کن. و مرا به کاری که فردا از آن بازپرسی می‏نمایی وادار. و سراسر روزهایم را در آنچه مرا برای آن آفریدی صرف نما. و مرا بی‏نیاز گردان و روزی‏ات را بر من بگستر و مرا به چشم به راه بودن گرفتار نکن. و مرا گرامی دار و به خود بزرگ بینی گرفتارم نساز. و مرا به عبادت خود وادار ولی بندگی‏ام را با خودپسندی تباه نگردان. و نیکی کردن به مردم را به دست من جاری ساز ولی آن رابا منّت گذاردن باطل نفرما. و به من بزرگواری های اخلاقی عطا کن و مرا از فخرفروشی حفظ فرما.
(۴) خداوندا بر محمّد و خاندانش درود فرست و در میان مردم درجه مرا بالا نبر، مگر آنکه به همان مقدار در نظر خودم فرود آوری و عزّتی آشکار برایم پدید نیاور، مگر آنکه به همان اندازه ذلّتی پنهانی در نزد خودم پدید آوری.
(۵) خداوندا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و مرا به هدایتی شایسته که با هیچ چیز عوض نکنم و به راه حقّی که از آن به بیراهه نروم و به نیّت درستی که در آن تردید نکنم، بهرمند ساز و تا زمانی که زندگی‏ام در طاعت تو صرف شود مرا طول عمر ده. پس چنانچه عمرم چراگاهی برای شیطان شد -پیش از آنکه دشمنی‏ات به سوی من شتابد یا خشمت بر من استوار گردد- مرا به سوی خود بازگردان.
(۶) خداوندا مرا در خصلتی عیبناک وانگذار، مگر آنکه اصلاحش نمایی و نه عیبی که بدان سرزنش شوم، مگر آنکه نیکویش گردانی و نه خوی پسندیده‏ای که در من ناقص باشد، مگر آنکه کاملش فرمایی.۶

منابع و مآخد

۱- اصول کافی ثقه الاسلام کلینی :ج ۴ ، کتاب ایمان و کفر باب مکارم ، ترجمه محمد باقر کمره ای

۲- ترجمه مجمع البیان طبرسی: ج ۲۴ ص ۱۹۲

۳- ترجمه المیزان طباطبایی: ج ۱۹ ص ۳۲۴

۴- اصول کافی ثقه الاسلام کلینی :ج ۴ ، کتاب ایمان و کفر باب فضل یقین ، ترجمه محمد باقر کمره ای

۵- اصول کافی ثقه الاسلام کینی : ج ۴ ، کتاب ایمان و کفر باب فضل ایمان بر اسلام و فضل یقین ار ایمان ، ترجمه محمد باقر کمره ای

۶- ترجمه صحیفه سجادیه – سید احمد سجادی

بازدیدها: 44

نظرات

این وب سایت از کوکی ها برای بهبود تجربه شما استفاده می کند. ما فرض خواهیم کرد که شما با این مسئله مخالف هستید ، اما در صورت تمایل می توانید انصراف دهید. پذیرفتنادامه